Narzędzi do dziurkowania jest wiele – od zwykłych kleszczy, przez osobne wybijaki, aż po narzędzia do pracy w prasie. Na pierwszy rzut oka wszystkie robią to samo: wykonują otwór. W praktyce różnią się jednak sposobem użycia, kształtem i wielkością otworu, a przede wszystkim tym, do jakiego materiału są przeznaczone. Który dziurkacz do skóry lub wybijak do skóry wybrać i czym dziurkować wodoodporne taśmy, wyjaśniamy poniżej.
Nie każdy dziurkacz nadaje się do każdego materiału
Przy wyborze narzędzia do dziurkowania trzeba zacząć od materiału. To, co bez problemu działa na skórze, nie musi działać na wodoodpornej taśmie – i właśnie tu powstaje jeden z częstych błędów.
Dziurkaczy przeznaczonych do skóry nie zalecamy do wodoodpornych taśm w ogóle. Wewnątrz tych taśm znajduje się tekstylne wzmocnienie, a jego włókna są na tyle wytrzymałe, że mogą bardzo szybko uszkodzić wybijak. Czasem wystarczy wybić jeden otwór i dziurkacz pęka albo wykrusza się z niego kawałek ostrza. To, że da się nim wykonać otwór, wcale nie oznacza więc, że nadaje się do tego materiału.
W zwykłych taśmach tekstylnych otwory często wykonuje się za pomocą ciepła – na przykład gorącą lutownicą, która jednocześnie zgrzewa materiał. W wodoodpornych taśmach tej metody zastosować się nie da, dlatego trzeba dobrać odpowiedni wybijak.
Narzędzia do dziurkowania można więc na nasze potrzeby podzielić na dwie główne grupy:
Dziurkowanie wodoodpornych taśm
Do wodoodpornych taśm stosuje się specjalne wybijaki przeznaczone właśnie do tego materiału. W zależności od potrzebnego otworu dostępne są różne średnice – mniejsze na przykład do nitów, nap lub zwykłych otworów w obrożach i paskach, większe choćby do oczek.
W zależności od sposobu pracy wybijaki można stosować ręcznie z odpowiednią stalową rękojeścią (dotyczy tylko wybijaków o średnicy 3 i 4 mm) albo zamocować w przyrządzie w prasie.
Jaki wybijak wybrać?
W przypadku wodoodpornych taśm wybijak dobiera się przede wszystkim według wymaganej średnicy otworu. W ofercie są cztery osobne rozmiary, dlatego trzeba wybrać konkretny wymiar w zależności od tego, do czego otwór posłuży – na przykład do nitu, napy, otworu w obroży lub oczka.
Jaki dziurkacz zastosować do nitów?
Zalecana średnica wybijaka wynika ze średnicy trzonu danego nitu.
| Typ nitu: | Zalecany wybijak: |
| 20 Z, 66 Z, 63 Z, 70 Z 8mm, 70 Z, 70 Z 13mm | Dziurkacz ø 3 mm |
| 79 Z, 72 Z, 75 Z, 79 Z 15mm | Dziurkacz ø 4 mm |
Jaki dziurkacz zastosować do oczek?
Zalecana średnica wybijaka zależy od średnicy otworu oczka.
| Rozmiar oczka: | Zalecany wybijak: |
| ø 5,2 mm | Dziurkacz ø 5,2 mm |
| ø 6,0 mm | Dziurkacz ø 6 mm |
Dziurkaczy rewolwerowych nie należy stosować do wodoodpornych taśm
Kleszcze do dziurkowania, czyli dziurkacze rewolwerowe, kuszą tym, że jedno narzędzie zastępuje kilka wybijaków o różnych średnicach. Do wodoodpornych taśm nie są jednak przeznaczone. Ich wybijaki są skonstruowane do skóry, a wytrzymałe tekstylne wzmocnienie wewnątrz wodoodpornej taśmy może je uszkodzić lub złamać. Do wodoodpornych taśm należy więc zawsze stosować wybijak przeznaczony właśnie do tego materiału.
Dziurkowanie skóry: dziurkacz rewolwerowy, wybijak i zestawy
W przypadku skóry wybór narzędzi do dziurkowania jest znacznie szerszy. Można użyć dziurkaczy rewolwerowych, osobnych dziurkaczy, całych zestawów, a także narzędzi do specjalnych kształtów otworów. Różnią się sposobem użycia, dostępnymi rozmiarami i wygodą pracy.
Dziurkacze rewolwerowe (kleszcze do dziurkowania)
Dziurkacz rewolwerowy należy do najprostszych narzędzi do dziurkowania skóry. Jego główną zaletą jest to, że jednym narzędziem wykonuje się otwory o kilku średnicach, a aby zmienić rozmiar, wystarczy obrócić głowicę kleszczy.
Sprawdza się przede wszystkim tam, gdzie potrzeba wykonać niewielką liczbę otworów i nie warto sięgać po osobny dziurkacz do każdej średnicy. Poszczególne typy kleszczy różnią się jednak konstrukcją, wygodą pracy i siłą, jaką trzeba włożyć w dziurkowanie.
Jaki dziurkacz rewolwerowy wybrać?
Dziurkacz rewolwerowy Economy to wersja podstawowa i cenowo przystępna. Ma sześć średnic od 1,9 do 4,7 mm i nadaje się głównie do cieńszej skóry oraz okazjonalnego użytku. Jego wybijaki nie są wymienne.
Dziurkacz rewolwerowy Profi ma również sześć średnic 1,9–4,7 mm, jest jednak solidniejszy i poradzi sobie także z grubszą skórą. Wybijaki są wymienne, więc po ich zużyciu nie trzeba wymieniać całych kleszczy.
Dziurkacz rewolwerowy Sprenger pracuje ze średnicami 2–4,5 mm i w odróżnieniu od klasycznych kleszczy wykorzystuje mechanizm dźwigniowy. Dzięki temu podczas dziurkowania potrzeba mniejszej siły, co docenią Państwo zwłaszcza przy grubszej skórze i większych średnicach. Również w nim poszczególne wybijaki można wymienić.
W przypadku wszystkich kleszczy trzeba liczyć się z ograniczonym zasięgiem od krawędzi materiału. Jeśli otwór ma powstać głębiej w płaszczyźnie skóry, praktyczniejsze są osobne dziurkacze.
Osobne dziurkacze i zestawy dziurkaczy
Osobne dziurkacze stosuje się przy pracy ręcznej z młotkiem i podkładką do cięcia. W odróżnieniu od kleszczy nie ogranicza ich zasięg szczęk, więc otwór można wykonać praktycznie w dowolnym miejscu materiału.
Jeśli używa się kilku średnic, praktyczniejszy może być cały zestaw. Osobny dziurkacz ma natomiast sens wtedy, gdy często stosuje się jeden konkretny rozmiar.
Zestawy dziurkaczy
Do mniejszych otworów przeznaczony jest zestaw Mini o średnicach 1,9–4,5 mm, natomiast zestaw Maxi 4,5–7,9 mm obejmuje większe średnice. Jeszcze szerszy zakres średnic obejmuje zestaw 2,5–10 mm. W tych rozwiązaniach pracuje się z jedną rękojeścią i w razie potrzeby wymienia poszczególne wybijaki, dzięki czemu zestaw zajmuje niewiele miejsca.
Osobną grupą są zestawy dziurkaczy Kemovan. Dostępne są na przykład zakresy 1–5 mm i 1–10 mm, w których każda średnica ma własny dziurkacz umieszczony w stojaku. Wariant 1–6 mm wykorzystuje natomiast jedną rękojeść z wymiennymi wybijakami.
Wybór zależy więc nie tylko od potrzebnych średnic, ale też od tego, czy bardziej odpowiada jedna rękojeść z wymiennymi wybijakami, czy osobny dziurkacz do każdego rozmiaru.
Osobne dziurkacze okrągłe
Osobne dziurkacze okrągłe mają sens przede wszystkim wtedy, gdy często używa się jednej konkretnej średnicy. Nie trzeba niczego wymieniać ani przekładać – wystarczy wziąć właściwy dziurkacz i od razu pracować.
Zaletą jest też duży zakres dostępnych rozmiarów. Wśród zwykłych dziurkaczy okrągłych znajdą Państwo małe średnice już od 0,5 mm, ale także znacznie większe otwory, do około 13 mm.
Poziom wyżej są okrągłe dziurkacze Kemovan, odpowiednie zwłaszcza do częstszej pracy. Mają polerowane wnętrze, dzięki któremu wycinki mniej się w nim zatrzymują, oraz ogólnie solidniejszą konstrukcję. Dostępne są w średnicach 1–10 mm.
Dziurkacze owalne i specjalne
Nie wszystkie otwory muszą być okrągłe. Przy niektórych sposobach zapinania lub w pracy ze skórą potrzebny jest inny kształt otworu albo kilka otworów naraz.
Dziurkacze owalne służą do wykonania otworu, w który następnie wpina się kolec sprzączki. W porównaniu z otworem okrągłym kształt owalny daje kolcowi więcej miejsca, a sprzączka lepiej układa się po zapięciu. Nie jest to więc wybijak otworu pod samo osadzenie sprzączki, lecz dziurkacz otworów do jej zwykłego zapinania.
Dziurkacz do guzików wykonuje otwór od razu w kształcie odpowiadającym temu rodzajowi zapięcia. Nie trzeba więc otworu dodatkowo dorzynać ani w inny sposób poprawiać.
Specyficznym narzędziem jest też dziurkacz 4 w 1, który jednym uderzeniem wykonuje cztery równomiernie rozmieszczone otwory do szycia rzemykiem. Przeznaczony jest do cieńszej skóry i pozwala przygotować kilka otworów naraz, dzięki czemu praca jest szybsza, a rozstaw pozostaje regularny.
Dziurkowanie ręczne czy prasa?
Dziurkowanie młotkiem i dziurkowanie w prasie nie są metodami zarezerwowanymi dla konkretnego materiału. Wiele wybijaków można w zależności od konstrukcji stosować na oba sposoby. Dotyczy to wybijaków do wodoodpornych taśm i niektórych wymiennych wybijaków do skóry.
Dziurkowanie ręczne
Przy niewielkiej liczbie otworów dziurkowanie ręczne jest bardzo praktyczne i często też najszybsze. Wybijak przykłada się w wybranym miejscu i uderza w niego młotkiem.
Przy dziurkowaniu ręcznym absolutnie konieczna jest podkładka do cięcia. Nie chodzi tylko o ochronę stołu roboczego. Podkładka przede wszystkim chroni ostrze dziurkacza przed uderzeniem w twardą powierzchnię i pomaga zachować je jak najdłużej w stanie nieuszkodzonym.
W przypadku wymiennych wybijaków trzeba zastosować odpowiednią rękojeść. Na przykład wybijaki przeznaczone do wodoodpornych taśm można przy pracy ręcznej osadzić w stalowej rękojeści i używać klasycznie z młotkiem i podkładką do cięcia.
Praktycznym pomocnikiem jest także wosk. Przed dziurkowaniem wystarczy lekko wbić dziurkacz w wosk. Chroni to ostrze, a po wykonaniu otworu łatwiej wyciągnąć wybijak ze skóry.
Dziurkowanie w prasie
Przy większej liczbie otworów coraz większy sens ma prasa ręczna. Odpada wielokrotne używanie młotka, praca jest cichsza, a przy większych seriach znacznie mniej męcząca.
Wybijak mocuje się w odpowiednim przyrządzie, a naprzeciw niego w prasie znajduje się kowadełko, które w zależności od wykonania może być na przykład miedziane lub mosiężne. Pełni ono funkcję podkładu, którą przy dziurkowaniu ręcznym pełni podkładka do cięcia.
Prasa jest praktyczna przede wszystkim przy produkcji seryjnej, gdy wykonuje się dużą liczbę jednakowych lub powtarzających się otworów. Przy kilku otworach lub małej serii klasyczny wybijak z młotkiem może jednak nadal być szybszym i praktyczniejszym rozwiązaniem.
Jaki dziurkacz wybrać?
Zawsze najważniejsze jest rozpoczęcie od materiału. Wodoodporna taśma wymaga wybijaka przeznaczonego właśnie do tego rodzaju materiału. W przypadku skóry wybór jest znacznie szerszy i zależy głównie od tego, jakich średnic i kształtów otworów potrzeba oraz jak często będzie się dziurkować.
Do kilku otworów i różnych średnic praktyczny może być dziurkacz rewolwerowy. Jeśli regularnie używa się wielu rozmiarów, opłaca się zestaw dziurkaczy. Do jednej często stosowanej średnicy wygodny jest osobny dziurkacz, a przy większych seriach pracę może znacznie ułatwić prasa.
Właściwie dobrane narzędzie ułatwi pracę, pozwoli wykonać czysty otwór i jednocześnie zmniejszy ryzyko uszkodzenia dziurkacza przez niewłaściwe użycie.