Jak nitować zatrzaski (napy): kompletny przewodnik krok po kroku

Czteroczęściowe zatrzaski do nitowania, znane też jako napy, łączą łatwo i pewnie różne materiały – od cieńszych tkanin po grubsze skóry.

Rodzaje zatrzasków: WUK i AM

Najczęściej spotyka się dwa rodzaje:

1. WUK (Anorak)
2. AM (Auto Moto, czasem także Sport & Camping).

Na pierwszy rzut oka wyglądają podobnie, ale ich właściwości i zastosowania się różnią.

Zatrzaski WUK (Anorak)

• Zapinają się gładko, a rozpinają się jeszcze łatwiej.
• Sprawdzają się w tekstyliach i tam, gdzie zatrzask jest używany często – w kurtkach, kamizelkach, plecakach.
• Połączenie jest pewne, ale wymaga odrobiny siły.

Zatrzaski AM (Auto Moto / Sport & Camping)

• Gdy coś ma trzymać jak przybite.
• Rozpiąć je? Cóż, trzeba będzie nieco docisnąć.
• Nadają się do toreb, ekwipunku, plandek i tekstyliów technicznych, gdzie najważniejsza jest pewność.

W skrócie:

Gdy chodzi o styl i codzienne użytkowanie, WUK.
Gdy chodzi o wytrzymałość i siłę, AM.

Z czego składa się zatrzask

Każdy zatrzask składa się z czterech oddzielnych części – dwóch górnych i dwóch dolnych.
Połączenie obu „właściwych” elementów tworzy działającą parę.

Części górne

• Główka – ładna, licowa część (na górze).
• Sprężynka – ukryta pod główką, odpowiada za „klik”.

Części dolne

• Stożek – dolna część, w którą zaskakuje sprężynka.
• Kapturek – dolna nakładka, która spina całe połączenie.

Ważne: elementów nie należy ze sobą zamieniać. W niektórych typach (np. AM) technicznie jest to możliwe, ale połączenie może nie być niezawodne. Najlepiej zawsze używać elementów tak, jak do siebie pasują.

Wykończenia i rozmiary zatrzasków

Zatrzaski wykonuje się ze stali (AM także ze stali nierdzewnej), a następnie poddaje obróbce powierzchniowej. Dzięki temu można wybrać rozmiar (WUK 8, 10 lub 12 mm, AM 12,5 lub 15 mm), wygląd i odporność. Zatrzaski sprzedajemy w setkach, minimalne zamówienie to 100 szt.

Wykończenia różnią się zależnie od rodzaju i rozmiaru: WUK mamy w niklu i czarnym niklu we wszystkich rozmiarach, w mosiądzu antycznym i mosiądzowane tylko w rozmiarze 12 mm. AM mamy w niklu, mosiądzu antycznym, mosiądzowane i w miedzi antycznej, a stal nierdzewną w rozmiarze 15 mm.

Zatrzask dobiera się także według grubości materiału: WUK 8 mm do 2,3 mm, WUK 10 mm do 2,5 mm, WUK 12 mm do 3,3 mm, AM 12,5 mm do 3 mm, AM 15 mm do 4 mm. Do grubszego materiału (3–6 mm) jest AM 15 mm z dłuższym trzpieniem (oznaczenie -L).

Każde wykończenie ma trochę inny charakter:

Nikiel

Klasyka, srebrzysty wygląd, uniwersalne zastosowanie.

Mosiądz antyczny

Elegancka patyna, pasuje do stylu vintage.

Mosiądzowane (odcień złoty)

Wyraziste i dekoracyjne.

Miedź antyczna

Ciemny, niemal czarny odcień.

Czarny nikiel

Nowoczesna, matowa, ciemna powierzchnia.

Stal nierdzewna

Największa odporność na wilgoć i korozję.

Gdzie je stosować? Prawie wszędzie

Zatrzaski mają szerokie zastosowanie:

• w odzieży (kurtki, płaszcze, kamizelki),
• w kaletnictwie (futerały, klapy, kieszenie),
• w obuwnictwie (kapcie, kozaki, dodatki),
• a także w ubrankach dla psów czy torbach transportowych.

Ostrożności wymagają jedynie cienkie tkaniny – bez wzmocnienia mogłyby się przerwać.

Jak prawidłowo nitować zatrzaski

1. Przygotowanie otworu

Należy użyć dziurkacza dobranego do średnicy trzpienia zatrzasku: w WUK zwykle 2–3 mm, w AM 3–4 mm. Dokładny wymiar podany jest w parametrach konkretnego zatrzasku. Otwór powinien być czysty, bez zadziorów.

W miękkich materiałach (tkanina, ekoskóra) zalecamy podprasować wkład usztywniający, aby zatrzask z czasem nie wyrwał się z materiału.

2. Ułożenie elementów

Część górna: od strony lica wsuwa się w otwór główkę, a od spodu uzupełnia ją sprężynką. Część dolna: z jednej strony wsuwa się stożek, z drugiej przykrywa go kapturkiem. Elementów z różnych kompletów nie należy zamieniać.

3. Dobór właściwego narzędzia

Do wyboru:

• ręczny nastawnik do zatrzasków (np. plastikowy lub metalowy z adapterem),
• albo prasa ręczna z tłokiem (najwygodniejsza i najdokładniejsza).

Niezależnie od narzędzia nacisk powinien być równomierny.
Lepiej zadać kilka lżejszych uderzeń niż jedno mocne. Zatrzask nie jest kowadłem – jest wykonany z cienkiej blachy.

Praktyczne wskazówki

• Nie przesadzać z siłą. Zatrzask należy tylko docisnąć, a nie zniszczyć.
• Przed ostatecznym nitowaniem warto zrobić próbę. Na przykład na skrawku.
• Główki się błyszczą – najlepiej pracować na czystej powierzchni, by ich nie porysować.
• Zatrzaski trzymają, ale nie przenoszą obciążeń ciągnących. Nie należy ich używać do mocowania smyczy ani sprzączki – nie są do tego przeznaczone.

Jak osadzać zatrzaski jak w warsztacie

Co jest potrzebne:

1. Kompletny zatrzask (4 części)
2. Dziurkacz albo szczypce do dziurkowania
3. Nastawnik do zatrzasków WUK 8, 10 i 12 mm albo nastawnik do zatrzasków AM 12,5 i 15 mm (każdy zatrzask wymaga nastawnika swojego rozmiaru)
4. Młotek lub młotek kaletniczy

W produkcji seryjnej używa się też pras z tłokami – zapewniają równy docisk i ograniczają błędy. Obsługę prasy opisuje artykuł Nitowanie przy użyciu prasy ręcznej, a o wyborze dziurkacza traktuje artykuł Dziurkacz do skóry i wodoodpornych taśm – porównanie narzędzi. Jak wygląda ten przebieg pracy, widać na filmie poniżej.

Nitowanie w prasie

Nitowanie AM

Nitowanie WUK

Osadzanie części górnej zatrzasku

1. Okrągłą część zatrzasku wkłada się w przyrząd aplikacyjny.

2. Na nią kładzie się materiał licem do dołu.

3. Dokłada się drugi element zatrzasku.

4. W otwór wkłada się nastawnik i dba o to, by prawidłowo wszedł.

5. Kilkoma uderzeniami łączy się elementy i gotowe.

Osadzanie części dolnej zatrzasku

Zasada jest taka sama, zmienia się tylko kolejność elementów:

1. W przyrząd wkłada się dolny stożek.

2. Przykłada się materiał spodnią stroną do dołu.

3. Dokłada się element przeciwny (kapturek).

4. Przykłada się nastawnik i kilkoma uderzeniami łączy elementy.

Cały przebieg pracy na filmie

Nitowanie AM

Nitowanie WUK

Częste błędy (i jak ich uniknąć)

Zbyt miękki materiał → ryzyko przerwania
Za duży otwór → zatrzask nie trzyma
Skośne uderzenie → zatrzask będzie krzywy albo się nie zamknie
Zbyt mocne uderzenie → zatrzask się wgniecie i jest zniszczony

Kiedy wymienić zatrzask?

Zatrzaski wytrzymują naprawdę dużo, ale jak każde połączenie mechaniczne z czasem mogą się zużyć. W zatrzaskach WUK sprężynka jest z cienkiego drutu, więc po latach może się wygiąć, pęknąć albo przestać trzymać. W zatrzaskach AM sprężynka jest wykonana solidniej, dlatego ten problem pojawia się tylko wyjątkowo.

Najczęstsze przypadki uszkodzeń:

• Zmęczona sprężynka – głównie w WUK, z czasem przestaje trzymać.
• Źle zanitowany zatrzask – zatrzask się chwieje i może wypaść.
• Zdeformowany element – często przez zbyt mocne uderzenie.

Co z tym zrobić?
Uszkodzonego zatrzasku niestety nie da się naprawić. Najprostsze rozwiązanie to odciąć go obcęgami i wymienić na nowy. Jeśli uszkodzi się już podczas nitowania, opłaca się wymienić go od razu – inaczej z czasem i tak by się poluzował i nie działał, jak należy.

Podsumowanie

Zatrzaski są małe, ale praktyczne. Przy prawidłowym osadzeniu będą trzymać latami. Wystarczy dobrać właściwy rodzaj, rozmiar i wykończenie, użyć właściwych narzędzi i klik – połączenie działa i przy tym dobrze wygląda.

Teraz pozostaje już tylko wybrać rozmiar, wykończenie i nastawnik.