Skóra należy do najważniejszych materiałów w rymarstwie, kaletnictwie, galanterii skórzanej, obuwnictwie, odzieżownictwie i tapicerstwie. W przewodniku znajdą Państwo opis produkcji, rodzajów skóry według zwierzęcia, części skóry, warstw, garbowania, barwienia i wykończenia powierzchni. Po lekturze będą Państwo wiedzieć, co oznaczają określenia skóra licowa, dwoina, krupon, full grain, garbowana roślinnie czy nappa, i wybiorą skórę na obrożę, pasek lub torbę.
W uproszczeniu:
Full grain = naturalne, nieskorygowane lico.
Top grain = zachowane, ale poddane obróbce lico.
Split leather = dwoina bez naturalnego lica.
Bonded leather = materiał z włókien skórzanych lub resztek połączonych spoiwem.
Rodzaje skóry: jak odczytywać oznaczenia
W przypadku jednej skóry może występować jednocześnie kilka oznaczeń. Każde z nich opisuje coś innego:
- surowiec – z jakiego zwierzęcia skóra pochodzi,
- część skóry – krupon, kark lub bok,
- warstwę skóry – skóra licowa lub dwoina, po angielsku full grain, top grain lub split,
- sposób garbowania – na przykład garbowana roślinnie lub chromowo,
- obróbkę mechaniczną – międlona lub niemiędlona,
- barwienie i krycie powierzchni – naturalna, anilinowa, semianilinowa lub pigmentowana,
- wykończenie powierzchni – na przykład gładka, szlifowana, tłoczona lub lakierowana.
Skóra może więc być na przykład jednocześnie garbowana chromowo, licowa i szlifowana na nubuk. Poszczególne oznaczenia się nie wykluczają, lecz uzupełniają.
| Przykład oznaczenia | Co to znaczy | Z czym można się spotkać |
|---|---|---|
| Garbowana roślinnie, licowa, niemiędlona | Wyprawiona roślinnymi garbnikami, z zachowanym licem, bez zmiękczenia przez międlenie | Twarda skóra licowa na paski, torby, wyroby rymarskie lub tłoczenie |
| Garbowana roślinnie, dwoina, niemiędlona | Spodnia warstwa skóry garbowanej roślinnie bez naturalnego lica | Tańszy materiał na mniej obciążone, pomocnicze lub ukryte części |
| Garbowana chromowo, licowa, międlona | Skóra garbowana chromowo z zachowanym licem, zmiękczona mechanicznie w bębnie | Miękka i giętka skóra na galanterię, obuwie, odzież lub tapicerkę |
| Licowa, korygowana, tłoczona | Lico zostało częściowo poddane obróbce, a następnie opatrzone wytłoczonym wzorem | Skóra o jednolitym rysunku lub imitująca inną powierzchnię |
| Dwoina, wykończona powierzchniowo | Dwoina z natryskiem, nakładem lub wytłoczonym deseniem | Materiał z wyglądu przypominający skórę licową |
Podane przykłady mają charakter orientacyjny. O końcowych właściwościach skóry decyduje nie tylko sposób garbowania i warstwa, ale także grubość, rodzaj skóry surowej, barwienie, szlifowanie, międlenie i wykończenie powierzchni. Ta sama podstawowa kombinacja może więc mieć wiele różnych postaci i nazw handlowych.
Z czego powstaje skóra
Skóra surowa
Surowa skóra bydlęca powstaje jako produkt uboczny przemysłu spożywczego. Pod względem chemicznym nieprzetworzona skóra bydlęca składa się z wody (50–70%), białek (w skórze kolagen, w sierści keratyna 30–35%), tłuszczów, wosków, popiołów oraz zanieczyszczeń organicznych i nieorganicznych. Skóra surowa jest materiałem organicznym podatnym na rozkład, szybko wysycha, łamie się, a w wilgoci ulega gniciu. Dlatego przez garbowanie przerabia się ją na skórę wyprawioną.
Nie każdy przetworzony materiał ze skóry zwierzęcej jest skórą wyprawioną. Na przykład pergaminu się nie garbuje – pozbawioną włosa skórę napina się, suszy i dalej obrabia, dlatego fachowo nie uważa się go za skórę.
Wyprawiona skóra = skóra
Skóra wyprawiona to przetworzona skóra surowa, której garbowaniem zmieniono właściwości fizykochemiczne. Skóra wyprawiona jest przepuszczalna dla powietrza, giętka, elastyczna i stabilna kształtem, a także wytrzymała i odporna na ścieranie oraz działanie słabych kwasów i zasad. Ma trwałą sprężystość, giętkość i wytrzymałość. Wchłania wilgoć ciała, ale jednocześnie bywa odporna na nadmierną wilgoć. Skóra jest w dotyku ciepła i ma charakterystyczny zapach użytych środków garbujących. Każda skóra jest niepowtarzalna i oryginalna.
Naturalne cechy i wady skóry
Skóra jest materiałem naturalnym, dlatego na jej powierzchni mogą zostać ślady z życia zwierzęcia. Należą do nich blizny, zadrapania, zmarszczki, ślady po ukąszeniach owadów, drobne rany lub piętna używane do znakowania bydła. W przypadku niektórych skór bydlęcych mogą się pojawić także blizny po ataku gza. Dalsze uszkodzenia mogą powstać podczas zdejmowania skóry, jej konserwacji, transportu lub późniejszej obróbki w garbarni – na przykład nacięcia, dziury, rozdarcia lub ślady po napinaniu.
Te cechy mogą zmniejszać użyteczną powierzchnię skóry, jednocześnie jednak potwierdzają jej naturalne pochodzenie, a dzięki nim każdy kawałek ma niepowtarzalny wygląd. To, czy uznaje się je za wadę, czy za pożądany element charakteru materiału, zależy od tego, do jakiego wyrobu skóra jest przeznaczona. W gładkiej torebce mogą być niepożądane, natomiast na torbie, plecaku lub pasku mogą być ciekawym elementem projektu.
W skórach naturalnych, anilinowych i minimalnie krytych te cechy pozostają dobrze widoczne. Pigmentacja lub wyraźne wykończenie powierzchni może te cechy częściowo zakryć i ujednolicić wygląd skóry.
Z jakiego zwierzęcia skóra pochodzi
Skóra bydlęca
Pozyskuje się ją głównie z udomowionych zwierząt (bydło domowe). W zależności od wieku i płci zwierzęcia dzieli się ją dalej na skóry z młodego bydła (roczniaki), jałówcze, krowie, bycze i wołowe. Najbardziej zwarta bywa okolica grzbietowa, natomiast części brzegowe mają zwykle luźniejszą strukturę włókien i większą rozciągliwość. Zaletą jest stosunkowo duża powierzchnia pozyskiwanej skóry.
Skóra cielęca
Jest to skóra cieląt lub młodego bydła. Skóry cielęce cechuje jednolita gęstość tkanki łącznej i delikatne lico. Są mniejsze i delikatniejsze niż skóry bydlęce. Skóry cielęce są droższe, ponieważ są delikatne i małe, i stosuje się je głównie do delikatnej galanterii i obuwia.
Skóra wieprzowa
Ma wyraźny rysunek lica. Krupon skóry jest zwarty, części brzegowe są rzadkie.
Skóra kozia, owcza i jagnięca
Skóra kozia, owcza i jagnięca pochodzą z mniejszych zwierząt, dlatego mają zwykle mniejszą powierzchnię niż skóra bydlęca. Ich właściwości różnią się jednak wyraźnie. Skóra kozia może być przy małej grubości stosunkowo wytrzymała i odporna, natomiast delikatne skóry jagnięce i owcze cechuje często miękkość i giętkość. Stosuje się je na przykład na rękawiczki, odzież, obuwie, tapicerkę i delikatną galanterię.
Gady
Skóry gadów, na przykład krokodyli, węży lub jaszczurek, stosuje się przede wszystkim na galanterię, obuwie i dodatki.
Skóry z zachowanym włosem
Podczas obróbki niektórych skór włosa się nie usuwa i pozostaje naturalną częścią gotowego materiału. Takie skóry stosuje się na przykład na dywany, dekoracje, odzież, dodatki, tapicerkę lub wyroby kuśnierskie. Wygląd, gęstość i umaszczenie sierści zależą od gatunku zwierzęcia i konkretnej skóry.
Części skóry: krupon, kark i boki
Skórę bydlęcą sprzedaje się także w częściach, na przykład jako krupon lub kark. Poszczególne obszary mają odmienne właściwości, dlatego wybór części wpływa na wytrzymałość, stabilność kształtu i cenę skóry.
Krupon
Krupon to grzbietowa i lędźwiowa część skóry. Jest najbardziej wytrzymały i najstabilniejszy, dlatego nadaje się na wyroby wytrzymałe i stabilne kształtem. Krupony na stanie
Kark
Kark to szyjna i łopatkowa część skóry, nie lędźwiowa (lędźwie należą do krupona). Bywa bardziej miękki i elastyczny niż krupon, a kawałek jest mniejszy. Karki na stanie
Boki
Boki (części brzegowe) to obrzeżne części skóry. Włókna są w nich luźniejsze niż w kruponie, skóra bywa cieńsza i bardziej się rozciąga. Nadają się raczej na mniejsze i dodatkowe elementy niż na paski. W przypadku skóry bydlęcej boki są małe i osobno ich nie oferujemy.
Angielskie nazwy części
W zagranicznych sklepach można spotkać się z następującymi nazwami:
- double butt – krupon,
- bend – połowa krupona,
- double shoulder – kark,
- side – połowa całej skóry,
- belly – bok.
Warstwy skóry: skóra licowa i dwoina
Skóra licowa
Skóra licowa pochodzi z wierzchniej części skóry surowej i zachowuje naturalną warstwę lica. Na jej powierzchni mogą pozostać pory, drobne zmarszczki, blizny i inne naturalne cechy pierwotnej skóry. Dzięki zachowanemu licu jest zazwyczaj bardziej wytrzymała i odporna niż dwoina.
Pod warstwą lica leży grubsza warstwa siatkowa (fachowo corium). Włókna w niej są grubsze i mocno splecione. Podczas dwojenia gruba skóra dzieli się na dwie: górna część z licem to skóra licowa, dolna część z warstwy siatkowej to dwoina.
W sklepach skórę licową określa się też skrótowo jako „lico”. Skóry licowe na stanie
Jeśli lico ma wyraźniejsze wady, garbarnia może je lekko zeszlifować lub w inny sposób poddać obróbce, a często pokrywa je potem warstwą kryjącą albo wytłoczonym deseniem. Taką skórę nazywa się skórą z korygowanym licem. Nadal jest to skóra licowa, nie dwoina, a po angielsku nazywa się ją top grain.
Dwoina
Dwoina powstaje przez poziome oddzielenie spodniej warstwy skóry. Nie ma naturalnego lica, ponieważ ono zostaje na wierzchniej części licowej. Jej powierzchnia jest więc bardziej włóknista i w zależności od przewidywanego zastosowania może pozostać szlifowana, na przykład jako welur, albo być dalej wykańczana przez barwienie, natrysk, nakład lub tłoczenie. Dzięki takim zabiegom można powierzchnię ujednolicić lub wytworzyć deseń imitujący skórę licową.
Wykończenie powierzchni nie zrobi jednak z dwoiny skóry licowej. Dwoina bywa zwykle tańsza i na ogół mniej odporna na długotrwałe zginanie, ścieranie i silne obciążenia mechaniczne. Wykorzystuje się ją dlatego przede wszystkim na mniej obciążone, pomocnicze lub ukryte części wyrobów, ewentualnie tam, gdzie ważniejsza jest niższa cena niż maksymalna trwałość materiału.
W barwionych dwoinach wygląd tworzy kryjące wykończenie barwne, które w miejscach częstego zginania i tarcia może się z czasem wytrzeć. Dwoiny na stanie
Full grain, top grain i corrected grain: jaka jest między nimi różnica?
Przy wyborze skór często spotykają się Państwo z angielskimi oznaczeniami full grain i top grain. Na pierwszy rzut oka mogą wyglądać na dwa jednoznacznie różne rodzaje skóry. W rzeczywistości ich znaczenie w praktyce handlowej częściowo się pokrywa.
Dla lepszego zrozumienia warto sprawdzić, czy skóra zachowała pierwotne lico, czy jej powierzchnię poddano mechanicznej obróbce przez szlifowanie.
Full grain leather – skóra z zachowanym pierwotnym licem
Full grain to skóra licowa, której naturalne lico nie zostało skorygowane szlifowaniem. Zachowuje więc pierwotną strukturę powierzchni.
Na takiej skórze mogą być widoczne naturalne nierówności, drobne blizny lub różnice w rysunku. Nie oznacza to jednak, że każda skóra full grain musi mieć widoczne wady.
Ważne: Full grain nie oznacza skóry niebarwionej, niewoskowanej ani w inny sposób niewykończonej. Może być barwiona, olejowana, woskowana, a także opatrzona dodatkowym wykończeniem powierzchni. Decydujące jest zachowanie pierwotnego lica.
Snuffed grain leather – skóra z lekko przeszlifowanym licem
W tym materiale pierwotne lico jest lekko przeszlifowane, aby ujednolicić jego wygląd i ograniczyć widoczność drobnych wad powierzchni.
Skóra nadal pochodzi z części licowej i nie jest dwoiną. Szlifowanie sięga w pierwotne lico, ale jego zakres jest mniejszy niż przy wyraźniejszej korekcie.
Corrected grain leather – skóra z korygowanym licem
W corrected grain pierwotne lico szlifuje się wyraźniej. Celem jest usunięcie lub ograniczenie widoczności wad powierzchni i stworzenie bardziej jednolitego podłoża pod dalsze wykończenie.
Taka skóra może być opatrzona wykończeniem pigmentowym lub tłoczoną strukturą, na przykład imitacją naturalnego rysunku lub wzoru krokodyla.
Uwaga: Sama pigmentacja lub tłoczenie nie oznacza jeszcze, że chodzi o corrected grain. Decydująca jest wcześniejsza mechaniczna korekta pierwotnego lica.
Top grain leather – dlaczego to oznaczenie jest mylące?
Określenie top grain stosuje się do skór pochodzących z górnej, licowej części pierwotnej skóry.
W szerszym znaczeniu może obejmować zarówno skóry z zachowanym pierwotnym licem, jak i skóry z licem lekko szlifowanym lub wyraźniej korygowanym.
W niektórych zagranicznych sklepach internetowych top grain stosuje się jednak w węższym znaczeniu handlowym jako oznaczenie skór licowych o obrobionej, często szlifowanej powierzchni, aby odróżnić je od full grain.
Dlatego samo oznaczenie top grain nie pozwala wiarygodnie ustalić, czy pierwotne lico zostało zeszlifowane. Trzeba znać konkretną specyfikację materiału.
Split leather – dwoina
Dwoina powstaje przez oddzielenie dolnej części podczas dwojenia skóry surowej lub wyprawionej według grubości. Nie ma pierwotnego lica, ale nadal jest to prawdziwa skóra.
Jej powierzchnia może być szlifowana, pozostawiona bez wykończenia kryjącego lub opatrzona później wytworzoną powierzchnią.
Dwoiny nie można więc mylić ze skórą licową, która została jedynie przeszlifowana na powierzchni.
Bonded leather – czy to w ogóle prawdziwa skóra?
Bonded leather to materiał kompozytowy wytwarzany z rozdrobnionych włókien skórzanych lub resztek, które łączy się za pomocą spoiw, na przykład polimerów.
Powstały materiał formuje się w postać płaską. W niektórych wyrobach nakłada się go na podłoże, często tekstylne, które pomaga go wzmocnić. Powierzchnię można następnie opatrzyć warstwą kryjącą lub tłoczeniem imitującym naturalne lico skóry.
W odróżnieniu od skóry licowej lub dwoiny nie jest to jednolity kawałek skóry, lecz materiał wytworzony z wtórnie połączonych włókien skórzanych.
Z oznaczeniem bonded leather można się spotkać w różnych wyrobach, na przykład w torebkach, portfelach, paskach, etui, pokrowcach na meble lub dodatkach biurowych. Na pierwszy rzut oka nie musi przy tym być oczywiste, że nie jest to jednolita skóra. Sama nazwa nie zdradza też dokładnego udziału włókien skórzanych ani ilości użytych spoiw – te dane trzeba sprawdzić w przypadku konkretnego wyrobu.
Co z tego zapamiętać?
- Full grain – pierwotne lico jest zachowane i nie zostało skorygowane szlifowaniem.
- Snuffed grain – pierwotne lico jest lekko przeszlifowane.
- Corrected grain – pierwotne lico jest wyraźniej skorygowane mechanicznie.
- Top grain – niejednolicie stosowane oznaczenie skóry licowej. W szerszym znaczeniu może obejmować full grain oraz skóry z licem szlifowanym lub korygowanym.
- Split leather – dwoina, czyli prawdziwa skóra, która nie ma pierwotnego lica.
- Bonded leather – materiał kompozytowy z rozdrobnionych włókien skórzanych lub resztek połączonych spoiwem. Nie jest to jednolita skóra.
Sposób garbowania jest przy tym osobną cechą. Skóra licowa z zachowanym licem i skóra z licem korygowanym mogą być na przykład garbowane roślinnie lub chromowo.
Jak się garbuje skórę: garbowanie skóry
Skóry garbowane chromowo
Garbowanie chromowe jest najmłodszym i obecnie najczęściej stosowanym sposobem garbowania skór. W tym procesie używa się związków chromu, dzięki którym gotowa skóra bywa miękka, giętka, wytrzymała, trwała i dobrze się barwi. W porównaniu ze zwykłą skórą garbowaną roślinnie zazwyczaj lepiej znosi wilgoć. Skóry garbowane chromowo stosuje się więc często do produkcji obuwia, odzieży, tapicerki, wyrobów technicznych i niektórych rodzajów pasków.
Skóry garbowane roślinnie
Skóra garbowana roślinnie jest wyprawiona za pomocą garbników roślinnych, które pozyskuje się na przykład z kory, drewna, liści lub owoców niektórych roślin. Garbowanie roślinne należy do tradycyjnych sposobów obróbki skóry. Gotowa skóra bywa zazwyczaj twarda, stabilna kształtem i dobrze nadaje się do barwienia, tłoczenia i formowania.
Skóra garbowana roślinnie może być licowa lub dwoinowa. Sposób garbowania nie decyduje bowiem o tym, z której warstwy skóry surowej pochodzi skóra.
Wszystkie skóry bydlęce w naszej ofercie są garbowane roślinnie.
Skóry irchowe
Garbowanie tłuszczem. Tak wyprawiona skóra nazywa się irchą. Obecnie w ten sposób garbuje się skóry saren, jeleni, danieli, muflonów, a także antylop i gazel. Mają przyjemny żółtobrązowy kolor i stosuje się je na podszewki obuwnicze, rękawiczki, do czyszczenia okien, samochodów i przyrządów optycznych, na pomoce ortopedyczne i protezy, techniczne filtry i membrany oraz do celów hobbystycznych (indiańska i westernowa odzież). Tłuszczem można wyprawić niemal każdy rodzaj skóry.
Skóry garbowane syntanami
Syntany to syntetyczne garbniki stosowane samodzielnie lub w połączeniu z innymi środkami garbującymi. Pozwalają wpływać na kolor, miękkość, wypełnienie i inne właściwości skóry. Często stosuje się je przy garbowaniu łączonym lub dogarbowywaniu, a gotowa skóra może mieć właściwości podobne do skóry garbowanej roślinnie.
Garbowanie solami glinu (ałunowe)
Skórę surową garbuje się pod działaniem soli glinu, na przykład ałunu. Stosuje się je do garbowania delikatnych skór (koziej, owczej, cielęcej) na biały kolor. Skóry tradycyjnie garbowane w ten sposób mają bez dalszej obróbki niską odporność na wodę.
Obróbka mechaniczna: skóra międlona i niemiędlona
Skóra międlona
Podczas międlenia skórę zmiękcza się mechanicznie w obracającym się bębnie. Staje się miększa i giętka, a na jej powierzchni może wyraźniej wystąpić naturalna struktura.
Skóra niemiędlona
Skóra niemiędlona nie przeszła tego procesu (międlenia). Zazwyczaj zachowuje większą sztywność, gładszą powierzchnię i lepszą stabilność kształtu.
Skóry licowe w naszej ofercie są niemiędlone, dzięki czemu zachowują większą sztywność i stabilność kształtu. Skóry bydlęce na stanie
Sposób barwienia i krycia powierzchni
Skóra anilinowa
Barwi się ją przezroczystymi barwnikami bez kryjącej warstwy pigmentowej. Naturalne lico, pory i drobne cechy pozostają widoczne. Jest bardzo naturalna zarówno w wyglądzie, jak i w dotyku, ale wrażliwsza na plamy, wilgoć, światło i zarysowania.
Skóra semianilinowa
Ma lekką warstwę pigmentową lub ochronną, która częściowo ujednolica wygląd i zwiększa odporność. Naturalna struktura lica pozostaje jednak nadal stosunkowo dobrze widoczna.
Skóra pigmentowana
Jest pokryta kryjącą warstwą barwną, która ujednolica odcień, zakrywa część naturalnych cech i zwiększa odporność na plamy, wilgoć, ścieranie i częste czyszczenie. Pigmentowana może być zarówno skóra licowa, jak i dwoina.
Naturalna skóra niebarwiona
Obok skór wybarwionych i wykończonych powierzchniowo już w garbarni sprzedaje się także skóry naturalne przeznaczone do dalszej obróbki rzemieślniczej. Wytwórca może je sam barwić, olejować, woskować, lakierować lub w inny sposób wykańczać według oczekiwanego wyglądu i zastosowania.
Skóry naturalne barwią Państwo samodzielnie. Jak wyglądają poszczególne bejce, patyny i farby akrylowe na prawdziwych próbkach skóry, pokazuje wzornik kolorów. Wskazówki, jak zabezpieczyć kolor i powierzchnię skóry po barwieniu, znajdą Państwo w artykule Lakier, wosk czy olej do skóry – jak wybrać wykończenie na naszym blogu.
Barwione skóry licowe w naszej ofercie są wybarwione na całej grubości, dzięki czemu kolor widać także na przekroju i zostaje po przetarciu lica. Garbarnia go jednak nie utrwala, dlatego gotowy wyrób należy zabezpieczyć wykończeniem powierzchni.
Wykończenie powierzchni i wygląd skór
Skóry gładkie
Skóra gładka
Ma ciągłą powierzchnię bez włosa. Może zachowywać naturalny rysunek, pory, zmarszczki lub inne cechy pierwotnej skóry.
Skóra lakierowana
Jest pokryta gładką, wyraźnie błyszczącą warstwą kryjącą. Zakrywa ona naturalną powierzchnię skóry i tworzy typowy lakierowany wygląd.
Skóra tłoczona
W powierzchnię wytłoczono ciśnieniem wzór lub strukturę. Może to być regularny rysunek, a także deseń imitujący na przykład skórę krokodyla, węża lub jaszczurki. Znanym przykładem jest saffiano z delikatnym krzyżowym deseniem.
Skóra pull-up
Jest nasycona większą ilością wosków i olejów. Przy zgięciu, rozciągnięciu lub zarysowaniu tłuszcze w materiale się przemieszczają, a powierzchnia w danym miejscu jaśnieje, co daje typowy wygląd vintage i wyraźną patynę. Stosuje się ją na przykład na torby, plecaki, portfele, obuwie i inną galanterię.
Skóry szlifowane o aksamitnej powierzchni
Nubuk
Powstaje przez delikatne szlifowanie strony licowej skóry. Ma bardzo krótki i delikatny meszek, a naturalne lico pozostaje częścią materiału.
Welur
Powstaje przez szlifowanie strony mizdrzanej skóry licowej lub powierzchni dwoiny. Jego meszek bywa zazwyczaj dłuższy i wyraźniejszy niż w nubuku.
Skóry miękkie i giętkie
Nappa
Nappa to bardzo miękka, delikatna i giętka skóra licowa o gładkiej powierzchni i przyjemnym chwycie. Wytwarza się ją z różnych rodzajów skór, często z jagnięcej, owczej, koziej lub cielęcej, ale także z bydlęcej. Stosuje się ją zwłaszcza na rękawiczki, odzież, torebki, obuwie, tapicerkę i wnętrza samochodów.
Oznaczenie nappa nie opisuje jednego dokładnego sposobu garbowania ani konkretnego gatunku zwierzęcia. Wyraża przede wszystkim delikatność, miękkość i giętkość gotowej skóry.
Tradycyjne i znane nazwy handlowe
Niektóre nazwy skór nie opisują tylko jednej cechy, na przykład sposobu garbowania lub wykończenia powierzchni. Łączą w sobie pochodzenie surowca, konkretną część skóry, sposób obróbki, wykończenie powierzchni i tradycyjne zastosowanie. Do znanych oznaczeń należą na przykład shell cordovan, bridle leather, Crazy Horse i Saffiano.
Shell cordovan
Shell cordovan to wyjątkowo zwarty, gładki i wytrzymały materiał wytwarzany z bardzo gęstej warstwy włókien, która znajduje się pod powierzchnią w okolicy końskiego zadu. Nie jest to zwykła skóra licowa ani dwoina. Tę warstwę podczas obróbki stopniowo odsłania się, dokładnie garbuje, natłuszcza, ścienia i poleruje.
Powierzchnia shell cordovanu ma charakterystyczny głęboki połysk, a przy zginaniu zazwyczaj nie tworzy wielu drobnych zmarszczek, lecz raczej szersze fale. Stosuje się go przede wszystkim na obuwie, portfele, paski do zegarków i drobną galanterię.
Historyczne określenie kordowan nie musi zawsze oznaczać tego samego co dzisiejszy shell cordovan. W starszej literaturze tak nazywano także inne delikatnie obrabiane skóry kojarzone z hiszpańską Kordobą.
Bridle leather
Bridle leather to twarda, zwarta i mało rozciągliwa skóra bydlęca garbowana roślinnie, która pierwotnie była przeznaczona do produkcji uzd, uprzęży i innego sprzętu jeździeckiego. Podczas wykańczania dokładnie się ją odżywia olejami, tłuszczami i woskami, które zwiększają jej sprężystość, odporność i trwałość.
Na powierzchni może pojawić się jasny woskowy nalot, który można wypolerować. Bridle leather stosuje się dziś także na paski, torby, torebki, paski do zegarków i inną wytrzymałą galanterię.
Crazy Horse
Crazy Horse to znana nazwa handlowa zwartej licowej skóry pull-up z wyraźnym olejowanym lub woskowanym wykończeniem, która w miejscu zgięcia jaśnieje i stopniowo nabiera charakterystycznej patyny.
Stosuje się ją przede wszystkim na torby, plecaki, portfele, obuwie, paski i inną galanterię. Sama nazwa Crazy Horse nie oznacza jednego ściśle określonego procesu produkcji; ważną cechą jest przede wszystkim typowy efekt pull-up i wyraźne starzenie się powierzchni.
Saffiano
Saffiano to znane oznaczenie skóry z charakterystycznym delikatnym krzyżowym deseniem, który powstaje przez tłoczenie na gorąco pod ciśnieniem. Powierzchnia bywa opatrzona trwałym wykończeniem ochronnym, dzięki któremu dobrze trzyma kształt i lepiej znosi zarysowania, zabrudzenia i wilgoć.
Materiał rozsławiła zwłaszcza marka Prada, która stosuje Saffiano na torebki, portfele i inną galanterię. Dziś jednak określeniem Saffiano często nazywa się także inne skóry lub materiały syntetyczne z podobnym krzyżowym wzorem, które nie muszą odpowiadać pierwotnemu materiałowi ani sposobowi obróbki.
Poszczególne rodzaje produkuje wiele garbarni na całym świecie, a ich konkretne receptury, właściwości i nazwy handlowe mogą się różnić.
Grubość i jakość skóry
Grubość
Grubość decyduje o tym, jak wytrzymała i sztywna jest skóra oraz jak łatwo się ją obrabia. Grubsza skóra lepiej trzyma kształt i wytrzyma większe obciążenie, nadaje się na obroże, uprzęże lub futerały. Cienką łatwo się zgina, szyje i formuje, nadaje się na portfele, okładki lub wyściółki.
U nas grubość podajemy w milimetrach: cienka (0,8–1,5 mm), średnia (1,6–2,5 mm), gruba (2,6–4,0 mm) i ekstragruba (4,1 mm i więcej). Zagraniczne poradniki i sklepy często podają ją w uncjach (oz). Przeliczenie i zalecenia według wyrobu znajdą Państwo w konwerterze grubości skóry.
Orientacyjnie według wyrobu: portfel 2–4 oz, mała obroża 5–6 oz, smycz 6–8 oz, duża obroża i pasek 7–9 oz, futerał na nóż i wytrzymała torba 8–10 oz, siodło i uprząż 10–12 oz.
Jakość
Jakość skóry mówi o tym, jaka część powierzchni jest wolna od widocznych wad, takich jak blizny, zadrapania lub plamy (naturalne cechy skóry). Klasa standardowa oznacza 70–89% powierzchni bez wad, klasa wyższa 90–100%.
Wyższa jakość oznacza mniej odpadu, szybszą pracę i wyższą cenę i sprawdza się, gdy potrzebne są duże, czyste elementy. Niższa jakość jest tańsza i ma sens przy mniejszych wyrobach, w których łatwo ominąć wady.
Jakie skóry stosuje się w poszczególnych branżach
Poszczególne oznaczenia w tej części nie opisują dokładnego sposobu garbowania ani konkretnego wykończenia powierzchni. Mówią przede wszystkim, do jakich wyrobów skóra musi mieć odpowiednie właściwości. W jednej branży mogą więc być stosowane różne rodzaje skór w zależności od tego, jaką część wyrobu tworzą i jakim obciążeniom będą poddawane.
Skóry obuwnicze
Przy produkcji obuwia stosuje się kilka różnych rodzajów skór. Każda część buta wymaga innych właściwości materiału.
- Skóry na cholewki muszą być giętkie, wytrzymałe, sprężyste i stabilne kształtem. Stosuje się na przykład licowe skóry garbowane chromowo, nubuk, welur lub miększe skóry garbowane roślinnie.
- Skóry podszewkowe mają być cienkie, miękkie, przepuszczalne dla powietrza, trwale wybarwione i przyjemne w kontakcie ze skórą.
- Skóry spodowe, czyli podeszwowe, bywają grube, sztywne i odporne na ścieranie. Tradycyjnie stosuje się twarde skóry garbowane roślinnie.
- Skóry wkładkowe muszą być przepuszczalne dla powietrza, chłonne, stabilne kształtem i odporne na długotrwałe obciążenie.
- Skóry ramowe są bardzo wytrzymałe, mało rozciągliwe i stosuje się je przy tradycyjnej ramowej konstrukcji obuwia.
Skóry rymarskie, kaletnicze i galanteryjne
Do wyrobów rymarskich, toreb, torebek, pasków, futerałów i innej galanterii stosuje się przede wszystkim skóry odpowiadające wymaganej wytrzymałości, wyglądowi i sposobowi obróbki.
Na wytrzymałe wyroby stabilne kształtem często stosuje się grubsze licowe skóry garbowane roślinnie. Na miększe torebki, plecaki lub torby mogą być stosowane skóry garbowane chromowo, garbowane metodą kombinowaną, międlone, pull-up lub inaczej wykończone powierzchniowo. Saffiano i inne skóry tłoczone sprawdzają się tam, gdzie pożądany jest ujednolicony wygląd i wyższa odporność powierzchni.
Dwoinę stosuje się przede wszystkim na tańsze wyroby lub na mniej obciążone, pomocnicze i ukryte części.
Skóry odzieżowe i rękawicznicze
Skóry odzieżowe muszą być cienkie, miękkie, lekkie, giętkie i odpowiednio rozciągliwe. Często stosuje się delikatne skóry garbowane chromowo, na przykład nappę ze skóry jagnięcej, owczej, koziej, cielęcej lub miękkiej skóry bydlęcej.
Skóry rękawicznicze muszą być wyjątkowo delikatne, sprężyste, wytrzymałe i przyjemne w kontakcie ze skórą. Na delikatne rękawiczki wyjściowe stosuje się zwykle przede wszystkim skóry jagnięce, kozie, owcze lub inne delikatne skóry. Grubsze skóry bydlęce lub wieprzowe mogą być stosowane na przykład na rękawice robocze i ochronne.
Skóry tapicerskie meblowe i samochodowe
Skóry tapicerskie muszą być miękkie, giętkie, dostatecznie duże i odporne na ścieranie, światło, zabrudzenia i wielokrotne obciążenie.
Do mebli do siedzenia stosuje się na przykład anilinowe, semianilinowe i pigmentowane skóry licowe. Poszczególne typy różnią się naturalnością wyglądu, odpornością i wymaganiami w zakresie konserwacji.
Skóry samochodowe i motocyklowe muszą ponadto dobrze znosić wyraźne zmiany temperatury, promieniowanie słoneczne, częsty kontakt i regularne czyszczenie. Dlatego bywają często garbowane chromowo i opatrzone trwałym wykończeniem pigmentowym i ochronnym. Stosuje się je na siedzenia, boczki drzwi, kierownice, deski rozdzielcze i inne elementy wnętrza.
Alcantara nie jest skórą
Alcantara nie jest skórą. Jest to syntetyczny materiał z mikrowłókien o delikatnej, zamszowej powierzchni, który przypomina welur lub nubuk.
Wytwarza się ją z poliestru i poliuretanu i stosuje się zwłaszcza we wnętrzach samochodów, ale także w modzie, meblarstwie, elektronice i innych branżach. Jest wytrzymała, przepuszczalna dla powietrza, zmywalna i daje dobry efekt antypoślizgowy, dlatego często stosuje się ją na kierownice, siedzenia, deski rozdzielcze lub boczki drzwi.
Skóry techniczne
Skóry techniczne są przeznaczone do wyrobów, w których decydujące są konkretne właściwości mechaniczne i funkcjonalne. Stosuje się je na przykład na pasy napędowe i przekładniowe, uszczelnienia, elementy ochronne, tarcze polerskie lub niektóre części maszyn.
W zależności od przewidywanego zastosowania muszą być wyjątkowo wytrzymałe, odporne na rozciąganie, ścieranie, ciepło lub działanie olejów i innych substancji. Mogą być garbowane roślinnie, chromowo lub specjalnie wykończone.
Skóra już wybrana? Skóry bydlęce na stanie znajdą Państwo w kategorii Skóra bydlęca. Jeśli ma być klejona z innym materiałem, warto sprawdzić, jaki klej do jakiego materiału zastosować.