Nitować można ręcznie, przy użyciu odpowiednich narzędzi, jak opisujemy w artykule Jak nitować ręcznie, albo za pomocą prasy ręcznej. W tym artykule przyjrzymy się zaletom prasy ręcznej, rodzajom pras i temu, jak z nią prawidłowo pracować przy nitowaniu.
Prasa ręczna składa się z podstawy, ramienia i tłoka. Na rynku spotyka się dwa rodzaje pras ręcznych: dźwigniowe i śrubowe. Nasza prasa ręczna do nitowania jest dźwigniowa. Różnica między nimi:
- Prasy dźwigniowe – praca na dźwigniowej prasie ręcznej jest szybsza niż na śrubowej. Prasa ma wzmocnioną konstrukcję, długą dźwignię, wysoką dokładność i duży skok roboczy. Długa rękojeść zapewnia płynny i lekki chód prasy.
- Prasy śrubowe – wytwarzają taką samą siłę nacisku jak prasy dźwigniowe, ale praca na nich jest nieco wolniejsza. Dźwignię przesuwa się z górnego do dolnego położenia ruchem okrężnym.
Zalety dźwigniowej prasy ręcznej
W porównaniu z nitowaniem ręcznym prasa zapewnia prostopadły docisk nitu bez odchylenia na bok.
Podczas nitowania potrzeba mniej siły fizycznej, a jedna ręka pozostaje zawsze wolna do przytrzymywania i poprawiania materiału.
Do prasy można dokupić tłoki (przyrządy aplikacyjne, matryce) do:
- osadzania oczek,
- osadzania zatrzasków,
- osadzania nitów z cyrkoniami,
- osadzania zapięć magnetycznych,
- wybijania otworów w skórze lub
- wybijania otworów w taśmach wodoodpornych.
Prasa nadaje się zarówno dla praworęcznych, jak i leworęcznych, a przy wybijaniu otworów łatwo przebije kilka warstw materiału naraz.
Mechanizm nożny jako wyposażenie prasy ręcznej
Do prasy można dokupić także specjalny mechanizm nożny (cięgno), który ułatwia nitowanie twardszych materiałów. Dzięki niemu podczas pracy z prasą można wywrzeć większą siłę, a nitowanie jest pewniejsze i płynniejsze. Przy jego używaniu trzeba jednak mieć prasę mocno przykręconą do blatu roboczego, aby przy silniejszym nacisku się nie przewróciła i nie doszło do wypadku.
Dużą zaletą cięgna jest też obsługa prasy nogą, dzięki której podczas pracy obie ręce pozostają wolne do manipulowania materiałem. Przydaje się zwłaszcza przy nitowaniu wielu sztuk po kolei, kiedy praca jest szybsza i dokładniejsza.
Cięgno przydaje się najbardziej przy pracy z nitami ze stali nierdzewnej, które są wyraźnie twardsze i podczas nitowania stawiają większy opór niż zwykłe nity. W takich przypadkach cięgno jest bardzo pomocne i znacznie ułatwia pracę z prasą ręczną.
Jak przygotować prasę przed pracą
Prasę należy ustawić na stabilnym stole roboczym, najlepiej przykręcić ją do blatu. Trzeba dobrać odpowiednie tłoki do tego, co ma być prasą osadzane.
Tłoki trzeba w prasie prawidłowo osadzić i oba zamocować śrubką blokującą.
Dziurkowanie otworów przed nitowaniem
Dziurkowanie skóry i miękkich materiałów
Przed nitowaniem trzeba najpierw wybić w materiale otwór odpowiedniej wielkości. Do dziurkowania skóry i innych miękkich materiałów służą przyrządy do dziurkowania do prasy ręcznej, które mocuje się w niej za pomocą gwintu.
Przyrządy do dziurkowania są dostępne w różnych rozmiarach, dlatego ważne jest dobranie właściwej średnicy otworu do konkretnego nitu. Otwór nie może być ani zbyt ciasny, ani niepotrzebnie duży. Jeśli będzie za mały, trzon nitu nie przejdzie. Jeśli będzie za duży, połączenie, zwłaszcza przy mniejszych nitach, może osłabnąć pod obciążeniem rozciągającym. Najpewniej jest zawsze najpierw sprawdzić wielkość otworu na próbce materiału.
Dlaczego dolny tłok jest z miedzi lub mosiądzu
Dolny tłok w tych przyrządach do dziurkowania jest celowo wykonany z miedzi lub mosiądzu, czyli z miękkich metali. Dzięki temu podczas dziurkowania wybijak nie styka się twardo z podkładką, co pomaga chronić jego ostrze przed uszkodzeniem i stępieniem.
Po pewnym czasie używania na dolnym tłoku zaczyna się tworzyć wytłoczone kółko. To normalne zjawisko, które powstaje właśnie dlatego, że miedź i mosiądz są miękkimi materiałami. Nie jest to wada produkcyjna, tylko naturalny objaw używania. To zużycie samo w sobie nie oznacza, że wybijak się niszczy.
Do uszkodzeń wybijaków dochodzi najczęściej wtedy, gdy zastosuje się nieodpowiedni typ dziurkacza do danego materiału. Typowym przykładem jest użycie dziurkaczy przeznaczonych do skóry do dziurkowania taśm wodoodpornych, które mają wewnątrz włókninowe wzmocnienie. Właśnie przez to wzmocnienie zwykłe dziurkacze mogą się bardzo szybko zużyć, a nawet zniszczyć całkowicie.
Dziurkowanie taśm wodoodpornych
Taśmy wodoodporne mają wewnątrz wzmocnienie tekstylne, dlatego przy dziurkowaniu są trudniejsze niż skóra i inne miększe materiały.
Do dziurkowania taśm wodoodpornych w prasie ręcznej zalecamy użyć:
- przyrządu do wybijaków
- wybijaka do otworu 3 mm
- wybijaka do otworu 4 mm
Przy dziurkowaniu taśm wodoodpornych ważne jest dobranie właściwej wielkości wybijaka do planowanego zastosowania. Tak samo jak przy skórze, otwór nie może być ani zbyt ciasny, ani niepotrzebnie duży. Najlepiej zawsze wszystko najpierw wypróbować na próbce materiału.
Jak dobrać właściwą średnicę otworu?
Średnicę otworu dobiera się według tabeli w artykule Postępowanie przy nitowaniu ręcznym. Dla prasy obowiązuje to samo: do skóry wybijak nieco mniejszy niż trzon, do taśmy wodoodpornej dokładnie według trzonu.
Nitowanie przy użyciu prasy ręcznej
Po prawidłowym przygotowaniu prasy i wybiciu otworu można przejść do samego nitowania. Przy pracy z prasą ręczną ważne jest dobranie właściwego przyrządu do nitowania do rodzaju i wielkości nitu. Nity otwarte i zamknięte wymagają bowiem różnych tłoków: tłoków do nitów otwartych i tłoków do nitów zamkniętych. Średnica tłoka odpowiada średnicy łba nitu (6, 7, 8, 10 lub 12 mm). Zaletą prasy ręcznej jest prostopadłe prowadzenie nacisku, dzięki któremu nit nie odchyla się podczas dociskania na bok.
Nit dobierają Państwo na podstawie łącznej grubości łączonych materiałów. Ogólnie obowiązuje zasada, że nit powinien być o ok. 2–3 mm dłuższy niż końcowa grubość łączonych warstw. Najlepiej zawsze wszystko najpierw wypróbować na próbce materiału.
Szczegółowy przegląd wszystkich rodzajów, materiałów i rozmiarów nitów znajduje się w osobnym artykule:
Zanitowanie nitu otwartego
W prasie montuje się przyrząd do nitowania odpowiedniej wielkości. Trzon nitu wkłada się od spodu wyrobu w przygotowany otwór.
Od strony lica zakłada się na trzon łeb nitu. Tak przygotowany nit układa się na dolnej części tłoka.
Płynnym naciśnięciem dźwigni nit się zanituje.
Nacisk prasy sprawia, że nit zostaje zanitowany równomiernie. Pod naciskiem prasy na łeb nitu dochodzi do odkształcenia, w którym trzon nitu zwiększa swoją średnicę i powstaje trwałe, nierozłączne połączenie.
Zanitowanie nitu zamkniętego
Sposób nitowania nitu zamkniętego jest podobny jak w przypadku nitu otwartego, trzeba jednak użyć tłoka przeznaczonego do zanitowania nitu zamkniętego. Także tutaj każda wielkość nitu ma własny przyrząd do nitowania.
Przyrząd aplikacyjny ma wgłębienie w kształcie łba nitu, dzięki któremu łeb nie ulega podczas nitowania uszkodzeniu. Efektem jest czysto wykonane połączenie i okrągły łeb nitu po obu stronach.
Co jeszcze można zrobić prasą ręczną
Praca z prasą ręczną jest prosta, dokładna i ułatwia zwłaszcza powtarzalne nitowanie. Przy użyciu właściwych tłoków i prawidłowo dobranej wielkości nitu można uzyskać czyste i trwałe połączenie przy minimalnej liczbie braków.
Prasy ręcznej nie używa się zresztą tylko do nitowania. Przydaje się także do osadzania innych okuć galanteryjnych i w warsztacie szybko staje się pomocnikiem, po którego sięga się częściej, niż początkowo zakładano. Chcą Państwo zobaczyć kolejne praktyczne zastosowania? Zapraszamy do naszych artykułów o nitowaniu oczek, nitów z cyrkoniami i zatrzasków: